1. Bibliotheken

Koninklijk Belgisch Filmarchief Brussel
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel
tel. 02/507.83.70 fax 02/513.12.72

Is niet alleen belangrijk omwille van zijn rijke collectie aan bewaarde films, er is ook een rijke documentatieafdeling met boeken, een 300-tal lopende tijdschriften, referentiewerken en knipselmappen. Door het te beperkte aantal plaatsen is het aangewezen op tijd een plaats in de leeszaal te reserveren (die behalve op vrijdag alleen in de voormiddag open is en op woensdag gesloten). Vooraf aanmelden is sowieso verplicht.

 

Filmmuseum Antwerpen
Meir 50
2000 Antwerpen
03/233 85 71 fax 03/2262764
http://www.dma.be/cvb

Verzamelt o.m. literatuur en knipsels over films. Bezit de belangrijkste referentiewerken over film. Leeszaal is elke dag open van 10 tot 17 uur. Vooraf telefonisch aanmelden. Je vraagt wat je zoekt (titel film, regisseur … boek, tijdschrift …) en de beschikbare informatie wordt klaargelegd. Ter plaatse kan je ook de geïnformatiseerde catalogus raadplegen.

 

2. Internetlinks

Op het internet staan veel interessante sites over film en geschiedenis. Zaak is de juiste weg te vinden. Een goed vertrekpunt is de site van de Opleiding Theater-, Film en Televisiewetenschap van de Universiteit Utrecht : http://www.let.uu.nl/tftv Je vindt er verwijzingen naar tientallen belangrijke internetbronnen voor film- en televisiewetenschap (o.m. databases over film, tijdschriften en E-zines).

Om snel basisinformatie te vinden over films zijn de databanken Moviedatabase: http://moviedatabase.com en Allmovieguide: http://allmovie.com bruikbaar.

Specifiek voor het het gebruik van speelfilm in het (geschiedenis)onderwijs is site Teach with movies interessant: http://www.teachwithmovies.org. Behalve basisinformatie over de film (die je ook aantreft in andere filmdatabanken en &endash;encyclopedieën), vind je tips voor didactische gebruik (achtergrondinformatie, literatuur, probleemstelling, discussiestof, aanwijzing van interessante fragmenten).

De site van de Vlaamse Vereniging van Leraars Geschiedenis en Maatschappelijke Vorming (VVLG) maakt een bescheiden begin met enkele webpagina's over speelfilm en geschiedenis: http://www.vlg.org/films.htm (leermiddelen).

 

3. Een selectie uit de literatuur

Men kan zeer veel informatie vinden over alle mogelijke aspecten van de relatie film en geschiedenis in gespecialiseerde tijdschriften die dit vakgebied bestrijken: Film & History; Film History; Tijdschrift voor Mediageschiedenis; Historical Journal of Film, Radio and Television. Sommige historische tijdschriften hebben occasioneel aandacht voor (speel)film. Enkele wijdden er een themanummer aan: Vingtième Siècle: Revue d'Histoire, nr. 46, avril-juin 1995; Journal of Contemporary History, jg. 18, nr. 3, 1983; jg. 19, nr. 1, 1984 (Historians and the Movies: The State of the Art).

Om snel artikels te vinden over een welbepaalde film, regisseur, onderwerp … is de Film Index International een interessant werkinstrument. Hij ontsluit honderden filmtijdschriften. Deze gegevensbank kan on line geconsulteerd worden op de site van de Centrale Bibliotheek van de RUG : http://www.rug.ac.be (zoeken bij de secundaire bronnen)

 

* Er bestaan nogal wat algemene overzichten over de relatie tussen film en geschiedenis. Enkele vaak geciteerde:

•M. Ferro, Cinéma et Histoire, Paris : Denoël/Gonthier, 1977

•M. Ferro, Film et Histoire, Paris, Ecole des Hautes Etudes et des Sciences Sociales, 1984

•J.E. O' Connor (ed.), Image as Artifact: The Historical Analysis of Film and Television, Malabar: Robert E. Krieger, 1990

•K.F. Reimers en H. Friederichs (eds.), Zeitgeschichte in Film und Fernsehen / Contemporary History in Film and Television: Analyse &endash; Dokumentation &endash; Didaktik, München: Ölschläger, 1982 (Studies in History, Film and Society, 3)

•R.A. Rosenstone, Visions of the Past: The Challenge of Film to Our Idea of History,Cambridge; London: Harvard University Press, 1995

•R. Rother (ed.) , Bilder schreiben Geschichte : Der Historiker im Kino, Berlin : Klaus Wagenbach, 1991

•K.R.M. Short en K. Fledelius (eds.), History & Film: Methodology, Research, Education, Kopenhagen : Eventus, 1980

•V. Sobchak (ed.), The Persistence of History: Cinema, Television and the Modern Event, New York; London: Routledge, 1996

•P. Sorlin, The Film in History: Restaging the Past, Oxford : Basil Blackwell, 1980

•Ch. Vos, Het verleden in bewegend beeld: een inleiding in de analyse van audiovisueel materiaal, Houten: De Haan, 1990

* Algemene overzichten van historische speelfilms:

•M.C. Carnes, Past Imperfect: History According to the Movies, New York,: Henry Holt and Company, 1995

•T.P. Frimbois, Les 100 chef-d'oeuvres du film historique, Alleur: Marabout, 1989

•B. Searls, Epic! History on the Big Screen, New York: Harry M. Abrams, 1990

 

* Enkele voorbeelden van overzichten en analyses van historische speelfilms m.b.t. welbepaalde landen:

•P. Guibert en M. Oms, L'Histoire de France au Cinéma, Condé-sur-Noireau: CinémAction, 1993

•A. Kaes, From Hitler to Heimat: The Return of History as Film, Cambridge; London: Harvard University Press, 1989

•J. E. O'Connor en M.A. Jackson, American History / American Film: Interpreting the Hollywood Image, New York : Frederick Ungar, s.d.

•R.B. Toplin, History by Hollywood: The Use and Abuse of the American Past, Chicago: University of Illinois Press, 1996.

 

* Voorts bestaan er natuurlijk ook boeken over specifieke historische films.

 

* Publicaties waarin het didactisch gebruik van historische speelfilm voor het (secundair) onderwijs aan bod komt :

•Het reeds vermelde tijdschrift Film & History besteedt geregeld aandacht aan het didactisch gebruik van (speel)film.

•In de hierboven vermelde publicatie J.E. O' Connor, Image as Artifact: The Historical Analysis of Film and Television vindt men de volgende artikels: P.-A. Lee, Teaching Film and Television as Interpreters of History; C. Cortés, Cultural Documents to Teach History; G. Herman, Documentary, Newsreel and Television News as Factual Resources in the History Classroom; A. Aldgate, Teaching Film History in the History Curriculum

•De Maesschalck e.a., Geschiedenis op televisie, Leuven; Amersfoort: Acco, 1988

•D. Leyten, M. Linneman, E. Radius (eds.), Speelfilm en geschiedenis: het gebruik en de studie van speelfilm in historisch onderzoek en onderwijs, Amsterdam: Geschiedenis, Beeld en Geluid, 1989.

•De Nederlandse vereniging Geschiedenis, Beeld en Geluid (GBG) besteedt sedert vele jaren aandacht aan (speel)film als medium in het (secundair) onderwijs. Bovenstaande publicatie bevat de notulen van de conferentie Speelfilm en Geschiedenis die GBG in 1988 organiseerde in Rotterdam.
GBG, Postbus 3988 NL 1001AT Amsterdam, GBG@RIOD.NL

 

Introducties op beeldeducatie zijn niet moeilijk te vinden. Sommige hierboven geciteerde algemene overzichten over de relatie tussen film en geschiedenis bevatten hoofdstukken over filmanalyse (bijvoorbeeld J.E. O' Connor, Image as Artifact: The Historical Analysis of Film and Television (hoofdstuk 5: An Introduction to visual language for historians and history teachers); Ch. Vos, Het verleden in bewegend beeld: een inleiding in de analyse van audiovisueel materiaal.

Een recent en uitstekend voorbeeld van een algemene introductie, bedoeld voor leraars is BeeldVOORbeeld, Hasselt: Provincie Limburg, 1999 (voor meer info zie website VVLG http://www.vlg.org leermiddelen/film).

 

4. Video's ontlenen

De doorsnee commerciële videotheek bezit doorgaans heel wat recente bioscoopfilms uit het commerciële circuit. Voor oudere en 'marginalere' films moet men zich wenden tot de 'betere' videotheek. Enkele adressen :

Roxy Center, Sint-Pietersnieuwstraat 54, 9000 Gent (09/224.12.01) ;

Video Library, Korte Herentalsestraat 20, 2018 Antwerpen (03/226.43.95).

 

Heel wat openbare bibliotheken hebben tegenwoordig een videotheek. De belangrijkste collecties vindt men in de Centrale Openbare Bibliotheken van Antwerpen (03/231.18.05) en Gent (09/266.70.00) . De collectie is raadpleegbaar via de Vlaamse Centrale Catalogus (VLACC). Ook sommige Plaatselijke Openbare Bibliotheken nemen video's op in hun collectie. Voor een overzicht zie pp. 6 - 7. Voor adressen van de POB's zie: Vlaamse Archief-, Bibliotheek en Documentatiegids 1999 - 2001, Antwerpen, Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen, 1999.

 

De médiathèque de la Communauté française de Belgique, Passage 44, 21 b 12, 1000 Brussel (02/218.25.99) heeft een zeer grote collectie films op video's.

 

Sommige onderwijsnetten en &endash;instellingen leggen videocollecties aan met meestal uitsluitend documentaire films. Zo bijvoorbeeld het Stedelijk Pedagogisch Centrum, Jubileumlaan 215, 9000 Gent (09/225.76.41).

 

 

5. Video's tonen in de klas. Mag dat ?

Op wettelijk gebied bevindt het vertonen van films in de klas zich in een schemerzone. In principe moet voor elke publieke vertoning van een film vooraf toestemming gevraagd worden aan de auteursrechthebbende (producent, desgevallend via distributeur of beheersvennootschap).

De wet op het auteursrecht (1994) voorziet een uitzondering (art. 21): korte aanhalingen in het kader van polemiek, kritiek, onderwijs of wetenschap zijn toegelaten, mits bronvermelding (citaatrecht). Dus het monteren of vertonen van korte fragmenten uit films is in die context toegelaten. Omdat het een publieke vertoning betreft, moet dit in principe met een wettelijke kopie gebeuren (geen thuiskopie).

(Voor meer informatie zie: J.B. Cuypers (ed.), Auteursrecht voor archieven en musea, Antwerpen: Vlaamse museumvereniging, 1999, meer bepaald het artikel van D. Voorhoof over uitzonderingen op het auteursrecht).