THEA BECKMAN Vrijgevochten - Rotterdam, Lemniscaat, 1998, 234 p.

 

Situering in de tijd: begin 18de eeuw

Situering in de ruimte: -

Doelgroep: tweede graad

Thematiek: Slavernij, zeerovers

 

Bespreking

Met dit boek, dat zich afspeelt in het begin van de 18de eeuw, vult Thea Beckman haar collectie historische verhalen aan. Jasper, een Zeeuwse jongen die voorbestemd lijkt om timmerman te worden, droomt van reizen. Hij monstert aan op een schip dat vanuit Zeeland naar Portugal en Spanje vaart. Het zeemansleven bevalt Jasper prima tot het schip gekaapt wordt door Tunesiërs en de bemanning op de slavenmarkt in Tunis terechtkomt. Het is voor Jasper het begin van een reeks omzwervingen door een vreemd land, in dienst van o.a. een beroepssoldaat en een pasja, om tenslotte als galeislaaf op een kaperschip te belanden.

Rampspoed en geluk liggen doorheen het verhaal dicht bij elkaar. Zolang Jasper slaaf is, komt hij vrij goed terecht en slaagt hij erin het beste van zijn situatie te maken. Wel doet het hem pijn dat hij telkens wordt overgeplaatst of doorverkocht, zodat hij nergens kan aarden of zich hechten. En als hij dan uiteindelijk zijn vrijheid herwonnen heeft, blijkt het niet zo eenvoudig om onverdeeld gelukkig te zijn...

Zonder het vakmanschap van Thea Beckman in vraag te stellen toch enkele kritische noten bij haar 22ste boek. Waarom duurt het zolang eer dit verhaal goed op gang komt en eer Jasper, de ontwortelde en van zijn vrijheid beroofde, de lezer voor zich weet in te nemen? De aard van het verhaal en het hoofdpersonage zijn niet wezenlijk anders dan wat we in eerder werk van Beckman zagen, maar toch weet zij hier pas in het tweede deel echt haar meesterschap te demonstreren. Dan gaat het in een snel tempo van de ene plaats naar de andere en wordt het geheel tegelijkertijd minder oppervlakkig. Dan vinden we de typische sympathie-oproepende warmte in de beschrijving van Jasper en zijn gevoelens. Dan krijgen we de bekende beschouwingen van de positieve en negatieve kanten van situaties. Enkele van de voornaamste thema's zijn heel actueel: een gevoel van ontheemding als je belandt in een vreemde cultuur, fundamentele verschillen/tegenstellingen tussen godsdiensten, enz. Linken leggen met het heden wordt evenwel aan de lezer zelf overgelaten. En het is oppassen geblazen voor een al te eenzijdige kijk op het geheel vanuit Jaspers standpunt als slaaf: de islamwereld staat voor vreemd, beroving van vrijheid, hitte en ontberingen, terwijl Zeeland en alles wat daarbij hoort staat voor vrijheid en alle goeds. Pas helemaal op het einde, wanneer Jasper weer vrij en thuis is, wordt de tekening ietwat genuanceerd. Er wordt bovendien, in tegenstelling tot bv. de boeken over de Honderdjarige Oorlog -- de trilogie Geef me de ruimte, Triomf van de verschroeide aarde, Het rad van fortuin) -- (soms wat te) weinig historische omkadering gegeven of technisch taalgebruik (met betrekking tot de scheepvaart) uitgelegd. Toch weet Beckman uit een op het eerste gezicht niet meteen bijzonder aantrekkelijk stukje geschiedenis in combinatie met de fijngevoelige, rake schets van een vrij opmerkelijk personage een boeiend verhaal te distilleren. Vanaf 12 jaar.

 

Marleen Colpin, 26.08.98