Het oog van de zon

Het oog van de zon

Recensie

Thematiek: oude Egyptische cultuur, verdraagzaamheid versus intolerantie; groei naar volwassenheid, verliefdheid.
Doelgroep: tweede graad
Situering in de tijd: Oudheid

Inhoud
Het verhaal speelt zich af omstreeks 415 n. C. De Griekse jongeman Colanthus wil schrijver worden. Vanuit de Griekse kolonie Cyrenaika (in het oosten van Libië) vertrekt hij naar het Egyptische Alexandrië, belangrijk centrum van de hellenistische cultuur, waar hij zijn opleiding wil voltooien in de unieke rijke bibliotheek van het Mouseion. Tijidens de reis raakt hij verliefd op de mooie Egyptische Aset. In het Mouseion komt hij onder de hoede van de geleerde filosofe Hypatia (geboren ca. 370 vermoord 415), die hem teksten laat kopiëren, vertalen, optekenen uit de mond van een blinde verhalenpriester... Met Hypatia leert hij de piramiden kennen en daardoor groeit zijn belangstelling voor de bouwers daarvan. Hij komt opnieuw in contact met Aset. Dan komen er problemen in Alexandrië: het christendom heeft er een flinke aanhang gewonnen en de patriarch Cyrillus gaat hevig tekeer tegen de niet-gelovigen. Hij slaagt erin het gepeupel op te hitsen tegen de geleerden en schrijvers in het Mouseion. Colanthus raakt nog net op tijd weg.

Colanthus' werk in het Mouseion, zijn bezetenheid door teksten en zijn ijver, zijn talent voor het schrijverschap, zijn opleiding door Hypatia en zijn relatie met de andere medewerkers van het instituut worden goed getekend. Wellicht blijkt daaruit dat het de auteurs niet in de eerste plaats om het centrale verhaal te doen is, maar wel om alles wat ze via "Egyptische verhalen" (ondertitel) over het oude Egypte kunnen meedelen. Dat gebeurt niet alleen rechtstreeks door de beschrijvingen in het verhaal maar vooral door de inlassing van talrijke teksten van oude schrijvers, van verhalen van een priester, van de Egyptische mythen, van opschriften op gebouwen of potscherven... Deze inlassingen vloeien logisch voort uit Colanthus' leergierigheid en uit zijn opdracht teksten te vertalen en materiaal voor andere teksten te verzamelen. Toch kan de lezer het wat hinderlijke gevoel krijgen dat de auteurs vooral veel informatie wilden bieden. Op dat vlak is dit trouwens echt een rijk boek.

Bespreking
In het magistrale Hypatia van Arnulf Zitelmann (Nederlands:1989) is eveneens een pas in Alexandrië aangekomen jongeman (Thonis) als medewerker (secretaris) van Hypatia de centrale verhaalfiguur. Ook hier is het de jongeman die de (vertalende) schakel vormt tussen Hypatia's opvattingen en stellingen en de lezers. Ook hier speelt verliefdheid voor iemand uit Hypatia's kring (Thisbe) een belangrijke rol. Ook hier redt de jongeman enkele boekwerken uit de brand. Ook hier gaan de jonge geliefden op het einde samen scheep naar Griekenland. Wat al te veel overeenkomsten om toevallig te zijn?

Het belangrijkste verschil is dat Verleyen en Leys vooral over het oude Egypte veel informatie geven, terwijl het Zitelmann alleen te doen was om Hypatia's strijd voor geestelijke vrijheid en het behoud van de antieke Griekse cultuur. André Sollie voorzag elk hoofdstuk van een collageachtige tekening met daarin een illustratief element bij het verhaal maar daarnaast ook verwijzingen naar de antieke Egyptische realiteit, vaak in egyptiserende stijl.

Met heel wat voorbeelden bewijzen de auteurs dat het christendom in veel verhalen schatplichtig is aan de Egyptische mythologie. Dat de jonge christenkerk in Egypte hier voorgesteld wordt als een bende kortzichtige, hyper-nationalistische, fanatieke en moordzuchtige cultuurhaters, klinkt heel wat anders dan de verhalen over de zachtmoedige gelovigen die als martelaar ten prooi vielen aan de heidense barbaren. Met nadruk belichten de auteurs overigens de rol van de vrouwen in het oude Egypte.

Ik mis in dit boek een naamlijstje, een overzichtelijke tabel van de Egyptische godenwereld, een opsomming van de belangrijkste data en personen uit de Egyptische geschiedenis tot de vijfde eeuw, een kaartje van het oostelijke Middelandse-Zeegebied, een bronnenvermelding. Het boek leest vrij vlot doordat het veel interessante informatie bevat, ook over de gewone dingen des levens, en doordat de gepresenteerde teksten erg verschillend van aard zijn. Toch vraagt het van de lezer echte belangstelling en ernstige aandacht. Jammer dat het verhaal zelf enigszins opgeofferd wordt aan de informatieve bedoeling van het boek.

[Herman de Graef, in: Leesidee Jeugdliteratuur 04.06.98]

Didactische verwerking
Je kan een groepje leerlingen "Hypatia" laten lezen, terwijl een andere groep "Het oog van de zon" leest. Elke groep zoekt op wat de leden bijleren over het concrete dagelijkse leven. Dan confronteren de beide groepen hun boek voor het forum van de klas. Hebben Verleyen en Leys ook voor deze concrete punten ontleend aan het boek van Zitelmann? Of zijn ook hier aanvullende accenten gelegd? Hoe oordelen over dit soort "inspiratie"?
Voor verdere uitdieping kan geput worden uit de didactische tips bij "Hypatia".
Over het dagelijks leven in het Egypte van na de Romeinse verovering is veel materiaal ter beschikking gekomen naar aanleiding van een tentoonstelling in Tongeren, 1999 - 2000. Zie: "Keizers aan de Nijl", tentoonstellingscatalogus, Tongeren, Gallo-Romeins Museum, 1999.

Jos Martens
 

Afbeelding

Bibliografische gegevens

Karel Verleyen, Frank Leys Het oog van de zon. Leuven: Davidsfonds/Infodok, 1998. - 182 p.: ill. van André Sollie