HAGEN, Hans. Het gouden oog

HAGEN, Hans. Het gouden oog

Recensie

Thematiek: historisch verhaal, volwassen worden, plicht, zichzelf overwinnen.

Inhoud

4400 jaar geleden, een dorpje in Sumer. Een langdurige droogte teistert het gebied. Om zijn vader te redden doodt de jonge Yarim een leeuw door uit een boom te springen met speer en al. Het kost hem een verminkte arm. En zijn stiefmoeder blijft hem sarren, tot hij als slaaf verkocht wordt aan koningin Ku Bau van Kish, om de belastingen te kunnen voldoen. Toevallig vindt Yarim het kostbare rolzegel van de koningin. Weer overwint hij zijn angst en in plaats van te vluchten trekt hij naar Kish om te getuigen ten voordele van zijn vrienden. Ku Bau schenkt Yarim en zijn moeder de vrijheid. Het boek eindigt wanneer Yarim zijn avonturen begint op te tekenen in spijkerschrift.

Bespreking

Dit verhaal is met veel liefde, kennis van zaken en vakmanschap geschreven. Dit blijkt uit alles: de functionele introductie in het spijkerschrift, de verzorgde druk, de voorpagina met reminiscenties aan het beroemde Assyrische reliëf van de stervende leeuwin, de werkelijk kunstzinnige tekeningen van archeologische voorwerpen. Meer dan de avonturen zijn de sfeerschepping en de schildering van de leef- en denkwereld van belang, de evocatie van wat beschouwd wordt als de dageraad van de oudste hoogcultuur ter wereld. Het boek doet denken aan het voortreffelijke De schaduw van de Toren van Arnulf ZITELMANN, doch is qua thematiek toegankelijker voor jongeren vanaf 12 jaar, met belangstelling voor geschiedenis en archeologie.



Didactische verwerking

•Huislectuur of cursorische lectuur 1ste jaar S.O.

•Waardeverduidelijking: " Yarim kiest twee keer voor de onzekerheid en de kans op straf. Wie van jullie zou in dezelfde omstandigheden op dezelfde manier gehandeld hebben?"
Laat de leerlingen de hand opsteken, tel de antwoorden. Laat ieder in zijn/haar schrift noteren: ja of nee.
Nu is het gemakkelijk een standpunt in te nemen in verband met een boek dat duizenden jaren geleden speelt. Daarom de volgende oefening, die je kunt doen op een geschikt ogenblik (zodanig dat het verband met het bovenstaande niet te opvallend is.) Over het werken met waardeverduidelijking, zie Leeswijzer, Leuven, Infodok, 1990, p. 106 en het internetartikel op deze site: J. Martens, WACHTERS VOOR DE POORTEN VAN HET MILLENNIUMHistorische (jeugd)romans als medium voor cultuuroverdracht en waardeverduidelijking.
Je kunt de standpunten laten innemen in de vorm van een stellingenspel met gekleurde kaarten. Breng elk koppel afzonderlijk aan. Voeg er eventueel nog wat keuzekoppels aan toe. Kijk of er een evolutie zit in de standpunten bij de laatste koppels. Als alle koppels afgehandeld zijn breng je de leerlingen per keuze bij elkaar en laat ze hun standpunt verdedigen. Heel interessant kunnen de uitwegen en excuses zijn die aangehaald worden om de eigen houding te verdedigen. In het laatste geval uit de reeks zou je tot de ontdekking kunnen komen dat leerlingen een pak slaag voor de dief gerechtvaardigd vinden, maar 'klikken' niet. Vermits waardenverduidelijking verbiedt dat de leerkracht de eigen mening met kracht naar voor brengt, is hier een voorzichtig introduceren van het begrip 'waardenhiërarchie op zijn plaats, bv. met een verhaal over de 'erecode' van jeugdbenden in verband met roof en moord.



koppels

Wat heb je in het verleden gedaan als je de keuze had?/Wat zou je doen als je moest kiezen tussen:

•studeren voor een zware overhoring / op tv kijken naar de finale van je lievelingssport (voetbal, tennis, basket...)

•tijdens een overhoring wordt de leerkracht even aan de deur geroepen. Ga je spieken / niet spieken?

•Er is reeds verscheidene keren gestolen uit de jassen op de gang. Je moet onverwacht even buiten en betrapt iemand uit een andere klas, die in de zakken van je klasgenoten zit. Wat ga je doen: het vertellen / niet vertellen aan je klasgenoten?

•Zelfde voorval: ga je het vertellen / niet vertellen aan de klasseleraar/lerares?

•Zelfde voorval: ga je het vertellen / niet vertellen aan de directeur/directrice?

•Zelfde voorval, maar de dief is iemand uit je eigen klas, die je niet kunt luchten. Opnieuw de drie keuzen:

◦klasgenoten

◦leerkracht

◦directie

•Zelfde voorval, maar nu is de dief je beste vriend/vriendin. Opnieuw de 3 keuzen.

•Andere leerlingen lezen een ander boek over dezelfde periode, bv. het reeds geciteerde De schaduw van de Toren van Arnulf Zitelmann. Lectuursteekkaart met uitvoerige bespreking in: Werkblad voor Nederlandse Didactiek, jrg. 16, 1988,nr.2, p. 95 - 104. In dit artikel vind je een hele reeks mogelijkheden voor de volgende opdrachten.

Leeswerk: Ondertussen is dit uitgegroeid tot een hele reeks, met de vervolgboeken De weg van de wind, Het water kust, Kwaad bloed, Enuma Elisj.

Werkvormen: een hele reeks mogelijkheden vind je in Leeswijzer 12-14 jaar, Van Bavel, M. (red.), Deurne, Wolters Plantijn, 1998 waar dit boek herhaaldelijk als model is gebruikt.

Toetsen aan de historische realiteit/ vakkenintegratie: de leerlingen zoeken in naslagwerken verdere gegevens op over de Sumerische beschaving en vooral over het spijkerschrift. Dit kan opgedeeld worden in kleine individuele werkstukjes. Werk zo mogelijk samen met je collega geschiedenis. Mesopotamië staat jammer genoeg niet meer in het basisprogramma voor het eerste jaar met zijn armzalig 1 uurtje in de week. O.a. in de docentenhandleiding bij deel 1 van de geschiedenismethode Fundamenten vind je een aanzet voor een didactiek i.v. met werkstukken. Zie: E. BUNTINX en J. MARTENS, Didactische leidraad bij Fundamenten 1. Prehistorie - Het Nabije Oosten - De Kelten, p.93 - 100.

Afbeelding

Bibliografische gegevens

Bijzonder nuttig: Nabije Oosten. Losbladige map van de Opvoedkundige Dienst, Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Jubelpark 10, 1040 Brussel.

HAGEN, Hans. Het gouden oog. Amsterdam, Van Goor, 1991, 155 blz.